Israel mở rộng chiến dịch: Không kích Tehran, Beirut và khu Bờ Tây

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Rạng sáng thứ Ba, Israel tiến hành các cuộc tấn công đồng thời vào Tehran và Beirut, nhắm vào các địa điểm quân sự của Iran và Hezbollah.

 

Tại miền nam Lebanon, quân đội Israel chiếm thêm nhiều vị trí chiến lược, đồng thời gia tăng các đợt tấn công vào những khu vực bị cáo buộc là căn cứ Hezbollah.

 

Ở khu Bờ Tây, Israel đóng toàn bộ cửa ngõ biên giới, khiến người Palestine bị hạn chế tiếp nhận viện trợ khẩn cấp, trong bối cảnh bạo lực từ các nhóm định cư gia tăng.

 

Một trong những mục tiêu đáng chú ý là khu phức hợp của Hội đồng Chuyên gia tại thành phố linh thiêng Qom – nơi đang họp bàn chọn lãnh đạo tối cao mới. Nguồn tin Israel cho biết đây là mục tiêu trực tiếp, song truyền thông Iran khẳng định tòa nhà đã được sơ tán trước đó.

 

*  *  *

 

Xã luận 2.

 

Dầu mỏ, eo biển Hormuz và con bài sinh tử của Tehran

 

Trong mọi cuộc chiến Trung Đông, tiếng súng luôn vang lên trước — nhưng dầu mỏ mới là tiếng vọng kéo dài nhất.

 

Khi các đợt không kích giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran bước sang ngày thứ tư, thị trường thế giới phản ứng tức thì. Giá dầu Brent tăng vọt, khí đốt châu Âu leo thang, chứng khoán chao đảo. Nhưng điều khiến các thủ đô từ Washington đến Bắc Kinh thực sự lo ngại không chỉ là giá nhiên liệu hôm nay — mà là nguy cơ Iran đóng eo biển Hormuz ngày mai.

 

1. Hormuz – cổ họng của kinh tế toàn cầu

 

Strait of Hormuz là một dải nước hẹp nhưng nắm giữ vai trò chiến lược bậc nhất thế giới. Khoảng một phần năm sản lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua đây mỗi ngày.

 

Chỉ cần một lời cảnh báo từ phía Islamic Revolutionary Guard Corps rằng tàu thuyền có thể trở thành mục tiêu, thị trường đã phản ứng như thể đường huyết của nền kinh tế toàn cầu bị siết lại.

 

Iran hiểu rõ điều này. Họ không cần phải thực sự phong tỏa hoàn toàn. Chỉ cần tạo ra rủi ro đủ lớn để phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt, chuỗi cung ứng sẽ tự động chậm lại.

 

Đó là chiến tranh bằng đòn bẩy kinh tế.

 

2. Vì sao Iran chọn con bài dầu mỏ?

 

Trong tương quan quân sự thuần túy, Tehran khó có thể đối đầu trực diện với sức mạnh không quân và hải quân của Hoa Kỳ cùng Israel. Nhưng trong chiến tranh bất đối xứng, Iran lại có lợi thế.

 

Họ không cần chiến thắng trên chiến trường. Họ cần khiến cái giá của chiến tranh trở nên quá đắt đỏ.

 

Mỗi thùng dầu tăng giá là một áp lực lạm phát tại châu Âu. Mỗi chuyến tàu LNG bị trì hoãn là một rủi ro năng lượng cho châu Á. Mỗi điểm giảm của thị trường chứng khoán Mỹ là một tín hiệu chính trị nội địa.

 

Nếu chiến tranh kéo dài, chính các nền kinh tế tiêu thụ năng lượng lớn mới là bên chịu đựng lâu dài.

 

3. Qatar, UAE và sự mong manh của hệ thống năng lượng

 

Khi một cơ sở năng lượng của Qatar bị nhắm mục tiêu, thị trường khí đốt châu Âu tăng hơn 30% chỉ trong một ngày. Điều này cho thấy mức độ nhạy cảm của hệ thống.

 

Các quốc gia vùng Vịnh như UAE, Saudi Arabia và Qatar vừa là đồng minh chiến lược của Washington, vừa nằm trong tầm bắn của Iran. Họ có hệ thống phòng không hiện đại, nhưng không có hệ thống nào bất khả xâm phạm.

 

Một vài cuộc tấn công chính xác vào hạ tầng dầu khí có thể gây hiệu ứng dây chuyền: sản xuất giảm, vận chuyển gián đoạn, bảo hiểm tăng, giá bán lẻ bùng nổ.

 

Trung Đông không chỉ là nơi khai thác năng lượng — mà là mắt xích trung tâm của mạng lưới năng lượng toàn cầu.

 

4. Mỹ có thể vô hiệu hóa Hormuz?

 

Về lý thuyết, Hải quân Hoa Kỳ có khả năng bảo vệ tuyến hàng hải và mở lại luồng vận chuyển nếu Iran tìm cách phong tỏa.

 

Nhưng bảo vệ một tuyến đường hẹp giữa tên lửa bờ biển, tàu cao tốc vũ trang và thủy lôi không phải nhiệm vụ đơn giản. Chỉ cần một vụ nổ lớn hoặc một tàu bị chìm, tâm lý thị trường sẽ phản ứng trước cả khi thực tế quân sự được kiểm soát.

 

Vấn đề không phải là Mỹ có đủ sức mạnh hay không — mà là liệu họ có sẵn sàng leo thang đến mức nào để duy trì tự do hàng hải.

 

Vì mỗi bước leo thang đều mang theo nguy cơ mở rộng chiến tranh.

 

5. Lạm phát – mặt trận thầm lặng

 

Chiến tranh dầu mỏ không giết người bằng bom đạn, mà bằng giá cả.

 

Nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao trong nhiều tuần, lạm phát tại Mỹ và châu Âu sẽ chịu áp lực mới. Ngân hàng trung ương buộc phải cân nhắc lại chính sách lãi suất. Thị trường tiêu dùng co lại. Sự bất mãn xã hội gia tăng.

 

Iran hiểu rằng chính trị dân chủ nhạy cảm với giá xăng. Một gallon tăng vài chục cent có thể không làm thay đổi cục diện quân sự, nhưng có thể thay đổi cục diện bầu cử.

 

Đòn bẩy năng lượng vì thế trở thành công cụ chiến lược.

 

6. Tàu Cộng và Ấn Độ – những khán giả không trung lập

 

Các nền kinh tế lớn tại châu Á nhập cảng lượng lớn dầu từ Trung Đông. Họ không muốn chiến tranh, nhưng cũng không dễ dàng đứng về phía Washington.

 

Nếu nguồn cung bị gián đoạn, Bắc Kinh và New Delhi sẽ tìm kiếm giải pháp thay thế — từ Nga, từ châu Phi — làm tái cấu trúc bản đồ năng lượng toàn cầu.

 

Một cuộc khủng hoảng Hormuz kéo dài có thể đẩy nhanh xu hướng phân mảnh kinh tế thế giới, nơi các khối thương mại tách biệt và chuỗi cung ứng không còn toàn cầu hóa như trước.

 

Chiến tranh khu vực có thể tái định hình trật tự kinh tế.

 

7. Liệu Iran có thực sự đóng cửa eo biển?

 

Đây là câu hỏi then chốt.

 

Đóng hoàn toàn Hormuz đồng nghĩa với hành động chiến tranh trực tiếp chống lại thương mại quốc tế — và có thể kích hoạt phản ứng quân sự mạnh mẽ từ nhiều phía.

 

Tehran có thể chọn chiến thuật “mập mờ”: đe dọa nhưng không phong tỏa toàn diện, gây rủi ro nhưng không vượt qua lằn ranh khiến cộng đồng quốc tế đồng loạt phản công.

 

Đó là nghệ thuật leo thang có kiểm soát.

 

Nhưng trong chiến tranh, kiểm soát luôn là khái niệm mong manh.

 

8. Thế giới học được gì?

 

Bài học đầu tiên: phụ thuộc năng lượng luôn đi kèm rủi ro chiến lược.

 

Bài học thứ hai: chiến tranh hiện đại không chỉ diễn ra bằng vũ khí, mà bằng thị trường.

 

Bài học thứ ba: không có chiến thắng quân sự nào miễn phí khi nền kinh tế toàn cầu bị cuốn vào.

 

Nếu cuộc chiến tiếp tục, Iran có thể không đánh bại Hoa Kỳ hay Israel trên chiến trường. Nhưng họ có thể buộc thế giới phải trả giá cao cho mỗi ngày xung đột.

 

 

Kết luận:

 

Trong thế cờ hiện tại, dầu mỏ không chỉ là tài nguyên — mà là vũ khí.

 

Eo biển Hormuz không chỉ là tuyến hàng hải — mà là van tim của kinh tế toàn cầu.

 

Và Tehran hiểu rằng trong khi bom đạn có thể bị đánh chặn, nỗi lo lạm phát và suy thoái thì không có hệ thống phòng không nào ngăn được.

 

Chiến tranh vì thế không chỉ là câu chuyện của tướng lĩnh và chính trị gia.

 

Nó là câu chuyện của từng trạm xăng, từng hóa đơn điện, từng thị trường chứng khoán.

 

Và nếu con bài năng lượng được sử dụng đến cùng, cuộc chiến này có thể vượt xa phạm vi Trung Đông — để trở thành phép thử lớn nhất đối với sức chịu đựng của kinh tế toàn cầu trong nhiều năm qua.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.