|
HẬU CÁNH CHUNG LUẬN MARXIST
Duyên-Lăng Hà Tiến Nhất
Sau khi bài giảng về Cánh Chung Luận Marxist được đăng trên website Tổng Giáo Phận TP.HCM (xin lỗi bạn đọc, tôi sử dụng danh xưng chính thức của TGP Saigon), dư luận nổi lên phê phán kịch liệt. Người giảng thuyết là Gm Nguyễn Văn Khảm liền tung lên cùng trang web một bài ông trả lời phỏng vấn để giải thích. Trái với đường lối ứng xử xưa nay của các vị lănh đạo thân chính trong Giáo Hội (GH) là cứ mũ ni che tai mỗi khi các ngài bị con chiên bổn đạo phê b́nh, sự mau mắn bất ngờ của Đ/C Khảm là một thái độ hiếm có rất đáng khen. Người viết ghi nhận việc làm này của Đ/C Khảm và thành thật hoan nghênh ngài.
Việc làm đáng ca ngợi của Gm Khảm không biết có giải tỏa được sự chống đối của con chiên không nhưng lại rơi vào một t́nh trạng tồi tệ khác, v́ bài phỏng vấn của ngài phạm phải hai điểm không rơ ràng về h́nh thức khiến người đọc không thể không thắc mắc. Điểm thứ nhất là người phỏng vấn không xưng tên thật, mà danh xưng chỉ viết tắt là PV. Điểm thứ hai là cơ quan truyền thông của phóng viên PV cũng lại không minh danh mà chỉ là những chữ viết tắt WGPSG. Hai chữ viết tắt này trở thành hai sự kiện mờ ám, thiếu minh bạch. Đây là điều cấm kỵ trong bất cứ cơ quan truyền thông đứng đắn nào, bởi v́ người phóng viên và cơ quan đăng tải phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về bài viết được đăng. Gm Nguyễn Văn Khảm, người nắm giữ vai tṛ trang chủ trang Web, cơ quan truyền thông chính thức của Tổng Giáo Phận (TGP) hẳn phải hiểu rơ điều đó.
Chúng tôi phỏng đoán rằng PV là chữ viết tắt của hai chữ Phóng Viên. Phóng viên là một danh từ chung chỉ bất cứ người nào thường xuyên cung cấp tin tức hoặc phụ trách một mục (article) cho một cơ quan truyền thông. Một bài báo nếu chỉ ghi kư danh là Phóng Viên (PV) mà không kư tên thật đầy đủ (full name) hoặc bút hiệu đă được identified khi cầm bút th́ người đọc có thể coi là nặc danh. Bài phỏng vấn Gm Khảm v́ thế được coi như nặc danh không đủ điều kiện để tin tưởng và không đáng đọc. Rồi đến chữ viết tắt WGPSG có thể suy đoán là Website Giáo Phận SaiGon. Nghi ngờ rằng đây là một trang Web ma, v́ người đọc kiếm đỏ con mắt cũng không t́m ra được trang web Giáo Phận Saigon (WGPSG.) Giáo Hội Công Giáo VN miền Nam chỉ có Tổng Giáo Phận Thành Phố Hồ Chí Minh, thường viết tắt là Tổng Giáo Phận TP.HCM, chứ không có Giáo Phận Saigon. Và, cơ quan truyền thông chính thức của Tổng Giáo Phận TP.HCH có danh xưng chính thức là website Tổng Giáo Phận TP.HCM. Nhóm chữ web Giáo Phận Saigon, viết tắt là WGPSG có thể xài trong khi nói chuyện, nhưng không thể sử dụng chính thức cho một bài viết chính thức.
Đ/C Nguyễn Văn Khảm để cho một cái nick ma PV của cơ quan truyền thông ma WGPSG phỏng vấn rồi đưa lên trang web chính thức của Tổng Giáo Phận của ngài th́ thật không hiểu nổi. Tại sao ngài không quan tâm đến uy tín của ngài và của cả TGP nữa? Cho dù nội dung bài phỏng vấn có sức thuyết phục mấy đi nữa th́ người đọc cũng có quyền nghi ngờ về việc làm này của Đ/C Khảm. Người ta có thể nghi ngờ rằng biết đâu chính Gm Nguyễn Văn Khảm đồng thời vừa đóng vai người phỏng vấn (interviewer), vừa đóng vai người được phỏng vấn (interviewee) để chữa cháy vấn đề. Kinh nghiệm đă có rồi. Câu chuyện nhà báo Trần Dân Tiên viết sách ca tụng Hồ Chí Minh đă từng xẩy ra là một thí dụ điển h́nh. Chuyện khó hơn gấp mấy ngày nay photoshop c̣n làm được nữa là. Một anh bạn của tôi làm cho tôi coi tận mắt một người tự đấu pingpong với chính ḿnh y như trận đấu giữa hai người khác nhau thật. Cuối cùng th́ cái mánh phỏng vấn mờ mờ ảo ảo của Đ/C Khảm đă không chữa được đám cháy như ngài mong muốn mà đám cháy xem ra càng khó có thể dập tắt hơn.
Một vấn đề khác nữa. Khi phóng viên PV hỏi tại sao lại lấy bài giảng của 12 năm trước đăng lại trên trang web của TGP trong ngày lễ kính Chúa Giêsu Vua, Gm Nguyễn Văn Khảm trả lời không biết. Ngài c̣n bảo người phóng viên đi hỏi những người đưa tin. Chuyện buồn cười thật. Đ/C Khảm là người nắm giữ cơ quan truyền thông của TGP. Bài vở đăng trên trang web của TGP mà ngài lại không hay, và không biết ai là người đă làm chuyện đó. Có tin nổi không?
Ở trên, người viết mới chỉ là nói về mặt kỹ thuật trong việc giải tỏa dư luận của Gm Nguyễn Văn Khảm. Dưói đây chúng tôi xin đi vào nhận định về phần lư luận của ngài trong bài phỏng vấn. Bước vào phần này, chúng tôi xin xác nhận trước một điểm quan trọng là, chúng tôi hoàn toàn đồng ư với Đ/C Khảm về việc ngài nêu ra phương pháp phê b́nh. Làm sao để việc phê b́nh được trung thực, khách quan, và chính xác là điều quan trọng. Ngài nói: “ cần phân biệt giữa ghi nhận và lượng giá. Thực tế thế nào, cứ ghi nhận như vậy. C̣n lượng giá đúng hay sai, thành công hay thất bại, điều đó tùy mỗi người và lịch sử sẽ chứng minh.” Đúng như Đ/C Khảm nhận định, ghi nhận khách quan và chính xác là điều kiện cần thiết một tác giả cần phải có để có thể đưa ra quan điểm trung thực của ḿnh trong khi phê b́nh. Ghi nhận chính xác và khách quan th́ lượng giá mới trung thực. Đi vào phê b́nh lư luận của Đ/C Nguyễn Văn Khảm, v́ khuôn khổ của bài viết, chúng tôi chỉ bàn đến hai điểm chính quan trọng sau đây. Một là ngài đă lẫn lộn chữ Cánh Chung với Cứu Cánh trong khi nói về Marx. Và hai là việc trích dẫn Ratzinger đă phản lại chính lư luận của ngài.
1. Cánh chung hay Cứu cánh
Trong bài phỏng vấn, Đ/C Khảm giải thích chữ Cánh chung luận như sau: “Từ Cánh chung luận, chúng ta dịch từ eschatologie trong tiếng Pháp hoặc eschatology trong tiếng Anh, được ghép bởi eschaton là sự cuối cùng, và logos là lời, hoặc như Đức Bênêđictô XVI hiện nay hay cắt nghĩa là lư trí, tư tưởng.” Rồi ngài kết luận: “Như thế, hiểu chung là suy tư về sự cuối cùng.” Kết luận chung chung chưa đủ nghĩa nên ngay sau đó Đ/C Khảm lại nói thêm: “Với người công giáo, nói đến cánh chung luận là nói đến suy tư về những sự cuối cùng của đời người và thế giới, cụ thể là Chết, Phán Xét, Thiên Đàng, Hỏa Ngục. Cho nên c̣n gọi là Tứ Chung.”
Vậy là đă quá rơ, Đ/C Khảm đă xác nhận, Cánh Chung Luận là luận về những chuyện ở thế giới bên kia của con người sau khi chết, chứ không phải là khoa học bàn về chuyện ở đời này. Bất cứ từ điển thông dụng tiếng Pháp hoặc tiếng Anh nào cũng định nghĩa Cánh Chung Luận là một phân khoa thần học nghiên cứu về các vấn đề thiên đàng, hỏa ngục, linh hồn và sự phán xét. Có thể nói đây là môn thần học đặc biệt của Thiên Chúa Giáo. Hiểu như thế th́ mới thấy rằng Marx chẳng có cánh chung luận ǵ cả, v́ ông ta chỉ luận bàn về cái hiện thực của trần gian. Đ/C Khảm sai ở chỗ đó. Biết ḿnh hố, nhưng ngài lại luẩn quẩn chống chế một cách gượng gạo và đầy mâu thẫn nên chẳng giải quyết được ǵ. Trừ khi ngài tự nhân ḿnh sai và cải chính, chứ c̣n cỡi hỏa tiễn để bắt lại câu đă nói ra th́ không được. Chạy xe tứ mă mà đuổi theo th́ vô phương.
Trong câu trả lời người phóng viên, Gm Khảm c̣n miên man về Trịnh Công Sơn. Ông cho rằng tên nhạc sĩ họ Trịnh cũng để lại nhiều suy tư về cái chết và chuyện ǵ sẽ xẩy ra sau khi chết trong các sáng tác của hắn. Nêu cái thí dụ Trịnh Công Sơn thật là vô duyên, bởi nó chẳng biện giải được ǵ cho vấn đề Đ/C Khảm bảo rằng Marx cũng có cánh chung luận, trái lại c̣n làm cho người ta xác tín hơn nữa rằng thật sự cánh chung luận là khoa học bàn về những chuyện đời sau. V́, tên nhạc sĩ họ Trịnh kia suy tư về cái chết chứ có suy tư về cái sống đâu mà đem ra để biện giải.
Lư thuyết của Marx không bàn đến những chuyện đời sau, nghĩa là không có cánh chung luận. Chuyện này hiển nhiên rồi. Nhưng nó vẽ ra và hứa hẹn một cuộc sống thiên đường ngay tại trần thế này, ở đó con người sẽ sống hoàn toàn hạnh phúc, không c̣n bất công, không c̣n người bóc lột và đầy đọa người, mọi người sống với nhau như anh em, ḿnh v́ mọi người và mọi người v́ ḿnh, không c̣n cần đến chính quyền, con người hoàn toàn tự do, tự giác lao động theo tài năng và khả năng, của cải vật chất lúc đó dư thừa nên nhu cầu cần ǵ th́ cứ tự nhiên hưởng dụng. Cái viễn mộng này gọi là cứu cánh của triết lư Marx chứ không gọi là cánh chung. Dù có tác giả nào đó gọi lư thuết của Marx là Cánh Chung Luận Nội Thế hay là ǵ đi nữa như Đ/C Khảm viện dẫn th́ cũng đều là bầy đặt và gượng ép cả. Thiển nghĩ rằng Đ/C Nguyễn Văn Khảm đă lầm lẫn chữ Cánh Chung với chữ Cứu Cánh. Cứu cánh có nghĩa là mục đích cuối cùng. Mục đích cuối cùng của lư thuyết của Marx là xây dựng một xă hội công lư, công b́nh, sung măn, và tự do hoàn toàn như chúng tôi tŕnh bầy trên.
2. Gậy giáo hoàng đập lưng giám mục
Chuyện lư thú nhất trong bài phỏng vấn Đ/C Khảm là việc ngài nêu nhận định của Đức Thánh Cha về chủ nghia Marx để tự biện. Nhà thần học nổi tiếng uyên bác hiện là Giáo Hoàng Benedic XVI viết: “…Lúc này lúc khác, tôi c̣n cố gắng vận dụng cả tư tưởng của Marx để tạo lực đối trọng, bởi lẽ ở cội rễ chủ nghĩa cứu thế – Do thái của nó (Jewish-messianic roots), chủ nghĩa Marx vẫn c̣n giữ được những yếu tố chủ đạo của Kinh Thánh.” Để xem nhà thần học công giáo Ratzinger nói ǵ với câu trên, chúng ta cần trở về với bối cảnh của nền văn hóa xă hội phương Tây giữa thế kỷ 20.
Sau hai cuộc đại chiến thế giới I và II, kỹ nghệ phát triển mạnh tại Tây phương, người dân Âu Châu đă bị kiệt quệ v́ chiến tranh, lại c̣n bị bóc lột bởi chủ nghĩa tư bản. V́ thế xă hội thời đó xa dần niềm tin và lối sống Thiên Chúa Giáo. Hai trào lưu tư tưởng khai sinh và ảnh hưởng mạnh thời đó là lư thuyết cộng sản duy vật và triết lư Hiện Sinh. Ông tổ phong trào hiện sinh Kierkergaard nêu ra vấn đề đi t́m sự thật “thực” của cơi nhân sinh, sự sống và cái chết của con người. Ông nói: “The thing is to find a truth which is true for me, to find the idea for which I can live and die.” (Vấn đề là phải t́m ra sự thật đích thực cho chính ḿnh, phải t́m ra cái ư nghĩa v́ sao tôi sống và tôi chết.) Phần nhiều các triết gia hiện sinh thời đó bi quan về cuộc sống và họ trở thành vô thần (atheist). Có người đi theo thuyết hư vô (nihilism.) Trong khi Tây Phương cần vươn lên để khắc phục hậu quả của chiến tranh th́ phong trào hiện sinh gieo rắc những tư tưởng bi quan yếm thế làm băng hoại xă hội. Tư tưởng hiện sinh một thời ảnh hưởng mạnh mẽ tại miền Nam VN trong thời chúng tôi. Hầu hết trong các đại học, các sinh viên tán tụng lối sống và phong cách hiện sinh. Họ sống theo phong cách bất cần đời. Họ để tóc tai bờm xờm, ḷng tḥng, ăn mặc không giống ai, đi đến đâu miệng cũng ngêu ngao câu “t́nh cho không biếu không”, hoặc “yêu nhau đi chiều hôm tối rồi….”
Phong trào hiện sinh gây ảnh hưởng và làm hủy hoại giáo lư công giáo v́ giáo lư này dậy con người sống tín thác hoàn toàn vào Thiên Chúa, hy vọng vào sự sống tốt đẹp đời sau trên Thiên đàng. Sự sống, cái chết nằm trong bàn tay của Thiên Chúa, con người không cần phải t́m ṭi, tra vấn. Do đó nhà thần học Ratzinger mới phải lo lắng, khổ công chống lại nó. Ngài đem triết lư Marx ra so sánh với Hiện Sinh để chống lại hiện Sinh. Ngài cho rằng chủ nghĩa Marx tuy nhiên vẫn c̣n giữ được những yếu tố chủ đạo của Kinh Thánh.Yếu tố chủ đạo đó là Niềm Hy Vọng của con người trong cuộc sống trần gian. Marx không đánh mất hy vọng như phái hiện sinh. Ông vẫn tràn trề hy vọng. Và bởi v́ hy vọng thành công nên Marx mới dốc toàn tâm toàn lực xây dụng thiên đường của ông ngay tại trần thế này. Đ/C Khảm trích dẫn Ratzinger cố ư để biện minh rằng Đức Thánh Cha c̣n vận dụng cả tư tưởng của Marx th́ tại sao ông ta (Gm Khảm) lại không được. Đức Thánh Cha c̣n khen Marx lấy niềm hy vọng trong Thánh Kinh làm nền tảng cho lư thuyết của ḿnh th́ tại sao ông ta (Gm Khảm) lại không có quyền đề cao mơ ước xây dụng thiên đường của Marx. Đó là một yếu tố tích cực kia mà. Có ǵ sai đâu?
Đến đây chúng tôi thấy cần phải trở lại với phương pháp phê b́nh hai yếu tố Ghi Nhận và Lượng Giá của Đ/C Khảm để xem Đức Giáo Hoàng đúng hay giám mục Nguyễn Văn Khảm đúng khi trưng dẫn Marx.
Đức Thánh Cha GHI NHẬN giá trị lư thuyết của chủ nghĩa Marx, Ngài viết: chủ nghĩa Marx vẫn c̣n giữ được những yếu tố chủ đạo của Kinh Thánh. Quả thật đây là một sự ghi nhận chính xác. CS ăn cắp rất nhiều của đạo Công Giáo. Chẳng hạn về tổ chức, Công Giáo thành lập các hội đoàn để thăng tiến đời sống tâm linh th́ CS đoàn ngũ hóa người dân tùy theo thành phần hoặc tuổi tác để kiểm soát ho. Về chính sách, Công Giáo lập ra phép xưng tội để thánh hóa con người th́ CS bắt kiểm thảo để kiểm soát lẫn nhau. Đúc Thánh Cha không liệt kê hết, Ngài chỉ chỉ ra yếu tố chính của đức tin công giáo mà Marx kiên tŕ thủ kỹ là niềm hy vọng. Người công giáo hy vọng vào Chúa Cứu Thế phục sinh và sự sống đời sau trong khi Marx hy vọng giai cấp công nhân sẽ xây dựng được cơi thiên đàng hạ giới mà ông ta vẽ ra.
Ngay sau GHI NHẬN như trên về Marx, Đức Thánh Cha LƯỢNG GÍA cái chủ nghĩa Marx như sau: Thế nhưng sự phá hủy thần học đang diễn ra (qua việc chính trị hóa thần học như được quan niệm trong chủ nghĩa cứu thế của Marx), lại c̣n sâu xa hơn, v́ chủ nghĩa Marx lấy niềm hi vọng trong Kinh Thánh làm nền tảng nhưng lại đảo ngược niềm hi vọng ấy, bằng cách vẫn giữ nhiệt t́nh tôn giáo nhưng lại loại trừ Thiên Chúa ra và thay thế vào đó bằng hoạt động chính trị của con người. Niềm hi vọng vẫn c̣n đó, nhưng đảng chiếm vị trí của Thiên Chúa, và cùng với đảng là chủ nghĩa độc tài chuyên chính, thực hành thứ “tôn giáo” vô thần, sẵn sàng hi sinh tất cả nhân tính cho thần tượng giả tạo của nó.
Chính Đ/C Khảm cũng nh́n nhận rằng Đức Thánh Cha phê b́nh Marx như thế là đúng, ngài (Gm Khảm) nói với phóng viên PV: Như thế, một đàng, nhà thần học Jospeh Ratzinger ghi nhận sự cuốn hút của chủ nghĩa Marx trong môi trường đại học lúc đó, hơn nữa ngài c̣n vận dụng tư tưởng của Marx khi giảng dạy thần học. Đàng khác, ngài đánh giá chủ nghĩa ấy ở chiều sâu để thấy được mối nguy hiểm trên nhiều b́nh diện. Cho nên, cần phân biệt giữa ghi nhận và lượng giá.
Về phần Đ/C Khảm, trong bài giảng Cánh Chung Luận, ngài GHI NHẬN Marx như sau: Dĩ nhiên, bất cứ một tôn giáo nào cũng hàm chứa bên trong một cánh chung luận, triết thuyết nào có khả năng cung cấp cho con người một cánh chung luận hấp dẫn, cũng có nghĩa là cung cấp một niềm hy vọng có sức thuyết phục th́ triết thuyết đó cuốn hút con người. Tôi lấy một cái thí dụ, ta đang sống rất là cụ thể trong một đất nước xă hội chủ nghĩa, dựa trên cái nền tảng triết học của Marx. Thế th́ có nhiều người có thể nghĩ Mác xít vốn là một hệ tư tưởng vô thần cho nên là không có cánh chung luận. Không phải thế, trái lại nó có một cánh chung luận rất là hấp dẫn, rất là cụ thể, nó đă tŕnh bày cái điểm tới của lịch sử nhân loại, là một xă hội cộng sản hoàn hảo trong đó: - không c̣n cảnh người bóc lột người, - mà mỗi một người trong anh chị em và tôi chỉ cần làm việc theo khả năng c̣n như cầu có bao nhiêu là cứ việc xài. - Người ta sống với nhau trong t́nh huynh đệ, một thiên đàng tại thế, và khi mà có cái điểm tới của lịch sử cả nhân loại như thế, th́ mỗi cá nhân trong lịch sử đó khám phá ra cái ư nghĩa của một sự hy sinh ḿnh chịu. Tôi chết đi nhưng sự nghiệp của tôi vẫn c̣n tồn tại măi trong nhân dân. Tôi hy sinh nhưng mà sự hy sinh đấy không vô nghĩa, bởi v́ nó xây dựng cho thế hệ tương lai, xây dựng cho nhân dân.
Và ngay sau đó, Đ/C Khảm đưa ra sự LƯỢNG GIÁ của ngài về Cánh Chung Luận của Marx như thế này: Trong cái cánh chung luận rất là cụ thể và hấp dẫn và chính v́ thế nó đă cuốn hút cả triệu con người chấp nhận bao nhiêu hy sinh để xây dựng tương lai, cho nên có chứ không phải không đâu …
Ghi nhận về những điều Marx mơ ước của Đ/C Khảm không sai, nhưng đó chỉ là ước mơ. Nhưng sự đánh giá của ngài về Marx rơ ràng là một lời ca tụng CS. Đ/C Khảm nói CS hấp dẫn như thế nên mới lôi cuốn được cả hàng triệu người dám hy sinh v́ nó. Nếu là bài thuyết tŕnh trước một cử tọa chọn lọc th́ ảnh hưởng thiết tưởng không là bao, v́ những người này họ có đầu óc biết suy nghĩ. Nhưng là một bài giảng cho bổn đạo thuộc đủ mọi thành phần (mà thường chỉ có người cao niên mới siêng đi lễ) trong thánh lễ th́ vấn đề lại khác. Người tín hữu sẽ suy nghĩ rằng, lời của đức cha là lời của Chúa. Bổn đạo nghe lời đức cha là nghe lời Chúa. Đức cha tŕnh bầy CS tốt đẹp như thế. Ngài c̣n kể ra có hàng triệu người dám hy sinh bản thân v́ CS. Tôi là người công giáo, tại sao tôi lại phải chống CS?
Như trên cho thấy, rơ ràng là có sự khác biệt giữa Đức Giáo Hoàng và giám mục Nguyễn Văn Khảm về sự lượng định lư thuyết của Marx. Đức Giáo Hoàng ghi nhận và khen cái đúng (nuôi hy vọng) của Marx, nhưng Ngài đă chỉ ra và phê phán ngay cái sai của Marx sau đó. C̣n Gm Khảm ghi nhận điểm tích cực của lư thuyết của Marx (dù chỉ là ảo tưởng), nhưng khi lượng giá, ông khen nó là hấp dẫn và lôi cuốn, mặc dầu trước mắt và xung quanh ông không thiếu những hậu quả đau thương và thê thảm do CS gây ra. Xem như vậy th́ chính cái phương pháp phê b́nh của Đ/C Khảm nêu lên cho những người phê b́nh ngài đă phản lại ngài, cũng như việc ngài trích dẫn Ratzinger đă không đem lại ích lợi ǵ cho ngài, trái lại càng củng cố thêm vững chắc những điều người ta phê phán về ngài.
Câu cuối cùng Đ/C Nguyễn Văn Khảm trả lời người phóng viên PV rằng ngài tôn trọng ư kiến của người khác. Tinh thần đại lượng của Đ/C Khảm rất đáng khen. Nhưng tôn trọng ư kiến của người khác mới là một ư nghĩ trừu tượng. Lắng nghe những ư kiến đó và gạn lọc những điều đúng sai người khác nói để làm và để tránh mới là vấn đề quan trọng đối với người lănh đạo. Sau nữa Đ/C Khảm c̣n nhắc nhở công luận giáo dân giáo huấn của Đức Giáo Hoàng về truyền thông chân chính là phải trung thực, cởi mở, tôn trọng người khác, và có tinh thần trách nhiệm. Giáo dân cũng không mong ǵ hơn là các nhà truyền thông của Hội Đồng Giám Mục VN và cách riêng nhà truyền thông Gm Nguyễn Văn Khảm cũng thực hiện nghiêm chỉnh nền truyền thông đó.
Duyên-Lăng Hà Tiến Nhất
|