KHI BÀ MỸ MÉC BU
Duyên-Lăng Hà Tiến Nhất
Download this file
Có thể có nhiều độc giả, kể cả các quí vị cao niên, nhất là các bạn trẻ không hiểu chữ “méc bu” là ǵ. Vậy xin phép mất th́ giờ một chút để giải nghĩa. “Méc” tiếng Nam , và “Mách” tiếng Bắc, đều có nghĩa là nói cho (ai đó) biết cái ǵ. “Bu” tiếng địa phương tại nhiều vùng ngoài miền Bắc có nghĩa là Mẹ. “Méc Bu” trở thành một động từ kép có nghĩa b́nh dân là thưa gởi những chuyện nhỏ nhặt không đâu với những người vô thẩm quyền giải quyết. Tóm lại “Méc Bu” là việc làm của con nít.
Mấy hôm trước tôi có đọc được cái tin bà Jean Libby gởi thư lên Hội Ân Xá Quốc Tế (AXQT) thưa gởi về việc ông Nguyễn Chí Thiện (NCT) bị người đồng hương tố cáo ăn cắp tập thơ Vô Đề của tác giả Khuyết Danh và xin cơ quan này giải quyết vụ việc. Tôi coi việc làm này của bà Jean Libby đúng là loại chuyện con nít “méc bu”, chẳng ra cái chi cả.
Bà Jean Libby người Mỹ tất viết thư bằng tiếng Mỹ. Tôi chỉ được đọc bản tiếng Việt trên mấy trang web tiếng Việt. Vậy xin bàn luận theo bản tiếng Việt.
- Lá thư đề From: Jean Libby <editor@vietamreview.net>
Subject: History of Hoa Dia Nguc manuscript by Nguyen Chi Thien
in Vietnamese. Jean Libby, author
To: jlibby@alum.calberkeley.org
Date: Saturday, November 8, 2008, 11:53 PM
Kính gởi: Ban Giám Đốc Của Hội Ân Xá Quốc Tế.
- Những người và vấn đề bà Jean Libby thưa gởi: “một nhóm nhỏ những người Việt Nam thành công về tài chánh tại Hoa Kỳ đă chất vấn ông (NCT: dẫn giải của người viết) về quá khứ của việc xuất bản những bài thơ cũng như sự trợ giúp từ Hội Ân Xá Quốc Tế.”
- Bà Jean Libby yêu cầu: “Cầu mong một người nào đó trong quí hội t́m ra được giải phá pthích đáng đối với vấn đề đă xẩy ra cho tác quyền của nguyên bản và vai tṛ đàng sau của những kẻ gian xảo đă ngụy tạo ra chúng.”
Lá thư của bà Jean Libby có nhiều điểm mơ hồ hoặc không đúng với sự thật, trịch thượng, xách mé, và kết án hàm hồ. Bài viết này có mục đích chỉ ra và làm sáng tỏ những điểm nói trên của bà Jean Libby viết. Cũng cần nhấn mạnh là bài viết này không phải để tranh luận với bà Jean Libby, mà chỉ là nói lên tiếng nói của một kẻ cố công đi t́m sự thật đang bị che lấp bởi một thứ tinh tần phe đảng vị kỷ cùng với sự lừa bịp thô kệch nhưng có khả năng mê hoặc của những kẻ mà sự hiểu biết của họ về VGCS chỉ có thể tóm tắt trong câu ngạn ngữ dân gian là “ếch ngồi đáy giếng”.
Không biết bản tiếng anh (nếu có) bà Jean Libby viết thế nào, nhưng ngay những ḍng đầu của bản văn tiếng Việt cho thấy bà đă không nắm vững được những chi tiết về thân thế, cuộc đời, và hành động có liên quan đến người mà bà đang dồn hết tâm sức ra để bảo vệ tức là ông NCT. Bà Jean Libby viết:
- “Nguyễn Chí Thiện, ở miền Bắc Việt Nam (nay đă thành Việt Nam thống nhất) là một trong những tù nhân lương âm từ thập niên 1980 đến năm 1991 … (hết trích)”. Thực ra ông NCT đă đi tù từ năm 1961 (hoặc 1960 theo những bản lư lịch khác nhau đều do ông NCT phổ biến) chứ không phải từ thập niên 1980 như bà Jean Libby viết. Chuyện nhỏ như thế thôi mà bà Jean Libby đă không nắm vững được vấn đề.
- “Năm 1961 Hồ Chí Minh đă tống giam ông vào ngục v́ những ḍng thơ bất kính đối với những người cộng sản. (hết trích)” Cái này th́ c̣n tào lao hơn nữa. Chính ông NCT đă cho biết trong nhiều dịp phỏng vấn lư do ông bị bắt năm 1961 khác với điều bà Jean Libby nêu ra. Khi th́ ông nói bị tập trung cải tạo, khi th́ v́ tham gia nhóm Nhân Văn Giai Phẩm, khi th́ v́ tội tuyên truyền chống phá “cách mạng”, khi th́ v́ tội ra tờ báo V́ Dân v.v. Những lư do khi thế này khi thế khác đó đều do ông NCT nói ra cả. Năm 1961, ông NCT 22 tuổi vốn c̣n là một thanh niên chưa có tiếng tăm ǵ trong làng văn, làng báo miền Bắc. Nói rằng ông bị “tống giam vào ngục v́ những ḍng thơ bất kính” là chuyện hoàn toàn tưởng tượng. Ông NCT trong một cuộc phỏng vấn trên Website Thảo Luận 9 tháng 01-2004 thừa nhận rằng ông tham gia phong trào Nhân Văn Giai Phẩm với tư cách là một nhân viên phân phối báo chứ đă viết lách làm thơ làm phú ǵ đâu. Như vậy lúc đó ông NCT đă là cái ǵ mà Hồ Chí Minh biết đến tên đến tuổi để mà ra lệnh tống ông ta vào ngục “v́ những ḍng thơ bất kính đối với những người cộng sản”. Bà Libby thổi ống đu đủ ông NCT quá lố để ḷe Hội AXQT chăng?
- “Ông đă trải qua hơn 12 năm khủng khiếp tại khám lớn Hỏa Ḷ (Hanoi Hilton) và trong hơn 7 trại giam đầy thú tính, Tám năm trong thời gian đó ông đă bị cùm chân biệt giam trong bóng tốị. (hết trích)” Bà Libby đă lại phịa để làm khổ ông NCT rồi. Làm sao mà ông Thiện thanh minh thanh nga đây, hay là lại phải họp báo nữa? Chính miệng ông NCT nói: “Tôi bị đưa vào giam ở Hỏa Ḷ. Ở trong Hỏa Ḷ, họ đă đối xữ tử tế với tôi cho ăn uống đàng hoàng, trà đường thuốc lá...v..v.” Ông Thiện c̣n khoe ở Hỏa Ḷ ông c̣n được hưởng tiêu chuẩn ăn 4 đồng một ngày, trong khi cán bộ nhà giam chỉ có 2 đồng. Trước khi được tha, ông NCT c̣n được nằm bệnh viện 19-8 dành cho các cán lớn công an, c̣n được tướng công an Phạm Quang Pḥng, cục trưởng Cục An Ninh Quốc Gia thăm nom kia mà. Ông NCT bị đi tù lần thứ 2 từ năm 1966 đến 1977. Trả lời ông Minh Vơ đăng trên webite Đàn Chim Việt, ông NCT cho biết trong thời gian này ông bị biệt giam hết 8 năm. Như vậy khoảng thời gian 12 năm ông NCT bị giam ở Hỏa Ḷ và một số trại giam khác là thời gian ông Thiện ở tù lần thứ 3. Bà Jean Libby nói ông NCT bị biệt giam 8 năm trong bóng tối trong thời gian ông Thiện đi tù lần thứ 3 này là không đúng. Bà Jean Libby có lẽ đă già và lẩm cẩm nên lộn xộn hết trơn hết trọi rồi chăng?
- “Nguyễn Chí Thiện đă được đưa vào bệnh viện trong trạng thái gần gề cái chết v́ nhà lănh đạo cộng sản biết rằng không thể bí mật thủ tiêu được ông. (hết trích)” Không biết bà Libby lấy thông tin này ở đâu để tả oán với Hội AXQT? Bà cho rằng ông NCT được đưa vào bệnh viện là ông ta gần kề cái chết rồi sao? Bà Libby thật khéo tưởng tượng. Bà là người Mỹ, sống ở Mỹ th́ làm sao hiểu được thằng VGCS mà dám quả quyết như thế? Những người tù lương tâm đă sống với VGCS, đă ở tù CS th́ biết rất rơ ràng VGCS có thông lệ trước khi thả loại tù này, chúng thường cho hưởng chính sách gọi là bồi dưỡng để khi trở về chúng đỡ bị mất mặt. Ông NCT là một tên tù đặc biệt VGCS muốn thả cho đi Mỹ, nên chúng nó càng bồi dưỡng đặc biệt cho ông hơn. Ông được vô nằm bệnh viện 19-8, được hưởng chế độ ăn uống đặc biệt. Bà Libby hẳn không biết bệnh viện 19-8 là một bệnh viên của ngành công an chỉ dành riêng cho các cán bộ cấp cao thuộc ngành này. Ông NCT được cho vào đây nằm là để tẩm bổ cho béo tốt để về làm công tác và chuẩn bị đi Mỹ. Sự thể rơ ràng là mặc dù ở tù 27 (?) năm, ông NCT sang Mỹ béo tốt b́nh thường chứ có bệnh băo ǵ đâu. Chính ông NCT đă xác nhận. Như vậy việc ông NCT được đưa vào bệnh viên trong trạng thái gần kề cái chết chỉ là một sản phẩm tưởng tượng của bà Jean Libby không hơn không kém. Bà Jean Libby muốn quan trọng hóa vấn đề để thuyết phục Hội AXQT?
- “Ấn bản đầu tiên tác phẩm của ông đă rất bí mật nhằm bảo vệ an ṭan cho nhà thơ hiện đang c̣n bị giam giữ. V́ thế chữ kư và địa chỉ của tác giả cũng đă bị xé khỏi nguyên bản.” (hết trích) Chẳng làm ǵ có cái gọi là ấn bản (printed papers) nào như bà Jean Libby viết, mà chỉ có bản viết tay (handwriting) tập thơ Vô Đề. Nếu tập thơ này được Bộ Ngoại Giao Anh trao ra nguyên con (qua tay nhiều người) cho chủ nhiệm Hồ Anh của báo Văn Nghệ Tiền Phong không có b́a th́ c̣n cái ǵ nữa mà gọi là giữ bí mật để bảo vệ cho nhà thơ? C̣n như nếu có tờ b́a cùng với chữ kư và địa chỉ của tác giả th́ ai đă xé và giữ lại? Cuối cùng ông NCT lại trưng ra một tập thơ có b́a với ḍng chữ Hoa Địc Ngục (Fleurs de l’enfer). Cũng lại một cái miệng ông NCT nói ra. Như thế nghĩa là sao? Bà Jean Libby không thấy đó là chuyện mâu thuẫn tức cười sao. Đó chính là sự bịp bợm vô lư nhất của vấn đề. Chỉ có những kẻ óc bă đậu mới không nghi ngờ chuyện vô lư đó thôi. Tập thơ luân chuyển giống như một thứ ma trơi thế mà bà Jean Libby khen là “Câu truyện này giống như một huyền thoại”. T́nh báo các nước c̣n có thể đẻ ra những huyền thoại hơn thế nữa th́ tại sao t́nh báo VGCS không làm nổi cái huyền thoại cỏn con này?
Trên đây chỉ là những sai lầm và bịa đặt lặt vặt của bà Jean Libby về mặt h́nh thức không đáng quan tâm lắm. Tất cả những thông tin về vấn đề ông NCT đều ở trên báo Việt ngữ. Bà Libby không biết tiếng Việt nên khi muốn biết ǵ th́ nguồn tin duy nhất mà bà tham khảo có lẽ là “hiền huynh” của bà. Bà hoàn toàn không biết ǵ về những chi tiết mâu thuẫn đáng nghi ngờ về lư lịch của ông NCT như gia cảnh, năm sinh, lư do bị bắt, khả năng sinh ngữ v.v. được chính ông nói ra. Do đó sự hiểu biết của bà là một chiều và sai lạc cũng không phải là chuyện lạ. Những vấn đề khác trong nội dung của lá thư về mặt tinh thần mới là chuyện đáng kể.
Bà Jean Libby viết: “Hiện tại danh tiếng của NCT đang rơi vào một giai đọan xấu. Một nhóm nhỏ những người Việt nam thành công về tài chính tại Hoa Kỳ đă chất vấn ông về quá khứ của việc xuất bản những bài thơ cũng như sự trợ giúp từ Hội Ân Xá Quốc tế.(hết trích)” Bà Jean Libby là nười Mỹ chính gốc, mà người Mỹ thường nói và làm cái ǵ cũng ṣng phẳng và thẳng thắn. Nhưng đáng tiếc, bà Jean Libby đă không có được cái đức tính đó. Bà tố cáo một nhóm nhỏ chất vấn ông NCT. Một nhóm nhỏ là bao nhiêu? Bà căn cứ vào đâu để ước đoán như thế? Chính bà đang tự đánh lừa ḿnh và đánh lừa Hội AXQT bằng cái nh́n nặng đầu óc phe phái, đầy thiên lệch, và thiển cận của bà. Bà Jean Libby cho rằng nhóm nhỏ này là những người thành công về tài chánh tại Hoa Kỳ? Điều này th́ bà lại càng sai bét nữa. Trong số những người đặt nghi vấn về ông NCT, ngoài bà Hoàng Dược Thảo không biết giầu có ra sao, c̣n đại đa số toàn là những thứ khố rách áo ôm, có đồng nào xào đồng đó. Đây là một sự thực có thể kiểm chứng được. Nhũng người giầu có họ c̣n bù đầu vào công chuyện làm giầu của họ chứ họ ngu ǵ mà lao đầu vào công việc chống cộng hay chống ông NCT. Họ chống để ăn cái giải ǵ? Đàng khác nữa, những người chống ông NCT -cứ nói là như thế đi- không chất vấn ông ta về vấn đề ông xuất bản tập thơ như lá thư của bà Jean Libby viết, cũng không dị nghị ǵ về sự trợ giúp Hội AXQT dành cho ông NCT. Họ chỉ đặt ra nghi vấn và tố cáo ông NCT tự nhận là tác giả của tập thơ Vô Đề trong khi ông không phải là tác giả của tập thơ đó. Bà Jean Libby là một nhà giáo mà bà không hiểu ǵ về văn hóa, văn học. Bất cứ một tác phẩm văn học nào cũng đều được coi là đứa con tinh thần của người đă sáng tác ra nó. Nó phải thuộc về người đó. Kẻ không có công sáng tác mà nhận một tác phẩm làm của ḿnh là tên ăn cắp, tiếng Việt gọi là đạo văn. Nếu một tác phẩm không có tác giả hoặc một tác giả bị nghi ngờ, thường những nhà nghiên cứu văn học sẽ đi t́m tác giả để trả tác phẩm về cho người đă sáng tác ra nó. Trong lịch sử văn học VN đă xẩy ra một số trường họp như vậy. Điển h́nh và gần đây nhất là tác phẩm Nhật Kư Trong Tù của một người khác đă bị tên Hồ Chí Minh ăn cắp tự nhận là của ḿnh và đă bị phanh phui. Trường hợp tác phẩm thơ Vô Đề mà ông NCT bị nghi ngờ không phải là tác giả với rất nhiều bằng chứng rất thuyết phục cũng đang bị nghi ngờ như thế. Độc giả, dư luận, và những người quan tâm đến nền văn học VN tại hải ngoại có quyền đặt ra vấn đề và chuyện đi t́m tác giả thật của tập thơ là một việc làm chính đáng. Tại sao bà Jean Libby lại có quyền cấm đoán và ngăn trở công việc chính đáng đó của người VN?
Ở một đoạn khác bà Jean Libby viết: “Do có sự bôi nhọ uy tín của Nguyễn Chí Thiện khởi nguồn từ một vài tạp chí Việt ngữ nơi có quyền in ấn bất cứ điều ǵ mà không sợ vi phạm pháp lư, “Bởi v́ người Việt không nên thưa kiện người Việt, tác giả một lần nữa bắt buộc phải truy cứu lại bối cảnh lịch sử của nguyên bản đă được công bố khi ông c̣n là một tù nhân ở Việt nam. Ông ta thật sự cần đến sự giúp đỡ của quư ngài với tư cách là một cựu tù nhân của lương tâm để được phục hồi danh dự và trả lại đúng địa vị của ông trong lảnh vực văn hóa và lịch sử. (hết trích)” Như trên chúng tôi đă nói quyền đi t́m tác giả thật của tập thơ Vô Đề là quyền chính đáng của người VN tỵ nạn. Bà Jean Libby cho rằng làm như thế là bôi nhọ uy tín của ông NCT là một ư tưởng hoàn toàn vơ đoán. Nói như vậy tức là bà Libby đă xác quyết ông NCT là tác giả thật của tập thơ Vô Đề. Bà căn cứ vào đâu để xác quyết như thế? Có phải bà mù tịt về những nghi vấn dư luận nêu lên về ông NCT? Khi những người đặt vấn đề Hồ Chí Minh không phải là tác giả của Ngục Trung Nhật Kư th́ VGCS cũng đă chửi bới họ như bà đang làm hiện nay. Nhưng khi sự tật đă được chứnh minh rồi th́ bọn VGCS mới chịu câm họng. Trong khi đi t́m sự thật, báo chí có quyền nói lên những suy nghĩ, đưa ra những luận chứng hay bằng cớ của họ. Nếu có điều ǵ vi phạm luật pháp, ông NCT hay bà Libby cứ việc thưa ra ṭa chứ việc ǵ bà phải trách móc làm như báo chí VN ở Mỹ đă lạm dụng quyền tự do ngôn luận. Chính hành động này của bà Libby mói là có dụng ư ngăn ngừa quyền tự do ngôn luận của người khác. Bà c̣n lên mặt dậy bảo “người Việt không nên thưa kiện người Việt” là chuyện rất bất lịch sự của một người có ăn học như bà. Người VN có câu “vô phúc đáo tụng đ́nh”. Thực tế người VN đưa nhau ra ṭa là chuyện bất đắc dĩ lắm, rất ít. Một câu nhịn là chín câu lành kia mà. Trái lại th́ người Mỹ với người Mỹ cái ǵ cũng có thể thưa nhau ra ṭa được. Đây là một sự thực hiển nhiên. Bà Libby nên xấu hổ về điều đó mới phải. Trong vụ NCT này đă có thấy ai thưa kiện ai đâu. Tuy nhiên nếu cần phải nhờ đến ṭa án để t́m ra sự thật th́ cũng nên lắm.
Chúng tôi hiểu ư của bà Jean Libby cho là v́ ông NCT là người VN không muốn thưa gởi người VN nên bà mới bắt buộc phải nhờ đến Hội AXQT can thiệp để “phục hồi lại danh dự và trả lại đúng địa vị của ông trong lănh vực văn hóa và lịch sử”. Dụng tâm gian khổ của bà Jean Libby trong việc phục hồi danh dự và trả lại địa vị cho ông NCT trong lănh vục văn hóa và lịch sử là một việc làm đáng khen. Chuyện này dễ lắm nhưng bà Jean Libby đă không biết cách làm và làm không đúng chỗ. Hội AXQT không có thẩm quyền và khả năng làm chuyện đó. Khi ông NCT bị tù tội, ông ta được ai hay một tổ chức nào đó nhờ Hội AXQT can thiệp th́ Hội xin VGCS thả ông ta ra . Thế thôi. Ông NCT đă được VGCS thả và cho đi Mỹ thế là xong. Hội AXQT đă hết trách nhiệm. Chắc chắn Hội AXQT không bao giờ dám xác nhận ông NCT là tác giả của tập thơ Vô Đề v́ chuyện này ngoài khả năng và cũng không phải là công việc của Hội. Theo nhiều người th́ chỉ có cách duy nhất và dễ làm nhất là đưa nội vụ ra ṭa án. Để ṭa có đủ yếu tố xác nhận ông NCT là tác giả tập thơ Vô Đề th́ đầu tiên là toà sẽ đ̣i ông NCT trước hết phải chứng minh 2 sự kiện sau đây là: thứ nhất, biến cố có người đột nhập vào sứ quán Anh tại Hànội ngày 16-7-79 là thật. Thứ hai, người đột nhập đó là ông NCT. Sau đó ṭa sẽ có cách để xác định ông NCT có phải là tác giả của tập thơ được trao cho Sứ Quán Anh hay không bằng phương cách riêng của ṭa, chẳng hạn như dùng máy nói sụ thật, giảo nghiệm dấu tay, hay giảo nghiệm chữ viết của ông NCT nạp cho ṭa với chữ viết trên tập thơ nguyên thủy ông NCT trao cho ṭa đại sứ v.v.. Việc đơn giản chỉ có thế. Đó là cách duy nhất mà theo bà Jean Libby “tác giả bắt buộc phải truy cứu lại bối cảnh lịch sử của nguyên bản đă được công bố khi ông c̣n là một tù nhân ở Việt nam.” Nếu bà Jean Libby không làm hoặc không dám làm như thế th́ dư luận măi măi có quyền nghi ngờ.
Lâu nay người ta thấy bà Jean Libby năng nổ trong vấn đề dịch tác phẩm thơ Vô Đề và sách của ông NCT để giới thiệu với độc giả Mỹ. Việc làm của bà có mục đích phổ biến Văn Hóa VN hay chỉ nhằm làm thương mại kiếm ăn, điều đó không cần biết, nhưng đường lối làm ăn của bà e không giúp ích ǵ cho Văn Hóa VN mà c̣n có nguy cơ giết chết Văn Học VN là đàng khác. Trong giới Văn Học VN người ta thường nói “Dịch là Phản”. Bà Libby có lẽ là một người gốc Pháp (tên bà là Jean), nếu tôi không nhớ nhầm th́ câu “Dịch là Phản” có nguồn gốc từ tiếng Pháp “traduir c’est trahir”. Dịch văn đă sợ phản phương chi lại dịch thơ. Người tuy có bằng cấp cao nhưng không biết làm thơ, không có hồn thơ, và nhất là không đủ kiến thức văn thơ, lại không am tường phong tụ tập quán và nếp sống văn hóa của người VN th́ dịch thơ có khác nào là giết thơ. Nếu bà Jean Libby cứ cho người Mỹ đọc thơ dịch theo lối “mot à mot” (dịch chữ ra chữ) của ông Nguyễn Ngọc Bích như chữ bể dâu thành ra mulberry sea hoặc canh gà Thọ Xương thành ra Thọ Xương chicken soup mà không t́m chữ có nghĩa bóng tương đương, trưng dẫn điển tích rồi giải thích nữa th́ làm sao người Mỹ hiểu được thơ VN! Xin nhớ văn thơ chứ không phải món hàng có thể đem ra buôn bán.
Cuối cùng bà Jean Libby c̣n tương một câu kết tội rất nặng nề đối với những người muốn đi t́m tác giả thật của tập thơ Vô Đề. Bà viết: “cầu mong một người nào đó trong quư hội t́m ra được giải pháp thích đáng đối với vấn đề đă xảy ra cho tác quyền của nguyên bản và vai tṛ đằng sau của những kẻ gian xảo đă ngụy tạo ra chúng. (hết trích)”. Như trên chúng tôi đă nói, có chăng chỉ có ṭa án chứ Hội AXQT không có khả năng và thẩm quyền làm ǵ cho ông NCT hết. Nhưng việc bà Jean Libby yêu cầu Hội AXQT t́m giải pháp thích đáng đối với cái mà bà gọi là “vai tṛ đàng sau của những kẻ gian xảo đă nguỵ tạo ra chúng” th́ là một vấn đề hết sức quan trọng. Đặt ra nghi vấn về tác giả tập thơ Vô Đề không phải chỉ có báo chí tiếng Việt, mà c̣n có một số rất đông người VN tỵ nạn CS. Đại đa số thường không có khả năng nói lên tiếng nói của ḿnh. Bà Libby gọi những người này là GIAN XẢO, gọi việc làm chính đáng của họ việc NGỤY TẠO, và độc ác hơn nữa bà cho rằng có một vai tṛ đứng đàng sau cho vấn đề này. Ông NCT là người tham gia rất tích cực trong các sinh hoạt chính trị của cộng đồng. Ông nổi tiếng là người chống cộng mạnh mẽ. Người ta không có lư do để chống lại ông v́ lư do làm ăn buôn bán, v́ ông không buôn bán làm ăn ǵ. Vậy người ta chỉ có thể chống ông v́ lư do chính trị mà thôi. Lư luận một cách thuận lư sẽ là ông NCT chống CS, vậy nhũng ai chống lại ông NCT đều là CS hoặc công cụ của CS. Không có thể hiểu khác hơn được. Cái vai tṛ đàng sau mà bà Jean Libby muốn ám chỉ không ai khác hơn là bọn Việt gian cộng sản. Bà Jean Libby đă kết án những người tỵ nạn CS làm tay sai cho CS. Thật là trớ trêu, vô lư, và độc ác.
Người VN tỵ nạn CS bị bà Jean Libby kết tội làm tay sai cho VGCS, kẻ đă đứng đàng sau giật giây làm chuyện gian xảo. Một nỗi đau da diết không thể tả được đối với người viết. Bà Jean Libby đang thóa mạ, xỉ nhục và kết tội những người VN tỵ nạn CS muốn đi t́m tác giả thật của tập thơ Vô Đề. Bà đă đi quá xa giới hạn của một người cầm bút lương thiện có ư muốn tranh đấu cho sự thật và lẽ phải. Nhiều người muốn đi t́m tác giả thật của tập thơ Vô Đề trước kia là chiến sĩ QLVNCH. Họ đă hy sinh hết nửa cuộc đời chiến đấu chống VGCS, bây giờ được các bộ hạ của ông NCT đội nón cối lên đầu, lại c̣n được một bà Mỹ cho mang thêm đôi dép râu. Chỉ c̣n thiếu khẩu AK47 có lẽ c̣n chờ đến lúc công binh xưởng của đảng Việt Tân trang bị cho nữa là thành anh lính “cụ hồ”. Vui thiệt, và cũng đau đớn thiệt.
Duyên-Lăng Hà Tiến Nhất