Từ GDANSK đến THÁI-HÀ

 

Duyên-Lãng Hà Tiến Nhất

 

 

     Gdansk, nơi có xưởng đóng tầu Lenin bên Balan, là cái nôi của một cuộc Cách Mạng chính trị vĩ đại của thế kỷ 20 làm sụp đổ chế độc  tài CS Liên Bang Sô Viết và tại các nước Đông Âu. Đúng 28 năm sau cũng vào tháng 9, tại giáo xứ Thái Hà Hànội, cũng xẩy ra một biến cố chấn động đang làm rung rinh tận gốc chế độ VGCS tại đây. Biết đâu nó có thể đốt cháy luôn cái chế độ tàn bạo và đầy nối nát này? Và còn biết đâu nữa, ngọn lửa sẽ lan về phía Bắc thiêu rụi cả cái khu Tử Cấm Thành của bọn đầu sỏ Hán xâm lược như ngọn lửa Gdansk lan sang đến tận Mạc Tư Khoa.

 

     Gdansk và Thái Hà tuy có nhiều cái khác nhau về bối cảnh, con người, cơ hội và đều kiện vân vân, nhưng sự kiện xẩy ra đều bắt nguồn từ một thực tế hiển nhiên là chế độ CS đương quyền thay vì lo cho dân thì lại phản bội lại người dân. Vì thế dân chúng tự động đứng lên lật đổ chính quyền. Cái nguyên lý được coi là bất biến này đã được chứng minh qua mọi thời đại trong lịch sử con người. Xưa nay, nó nằm trong câu quen thuộc từ cửa miệng của mỗi người Việt Nam chúng ta: Thượng bất chánh, hạ tắc loạn.

 

 

Nguyên Nhân Gây Biến Cố

 

     Có nhiều nguyên nhân gây ra biến cố tại VN hiện nay tương tự như trước đây xẩy ra tại Ba Lan đưa đến cuộc Cách Mạng thay đổi toàn diện cơ cấu chính trị tai nước này.

 

     Vào cuối thập niên 1970, sự phản đối đảng CS cầm quyền của dân chúng Ba Lan lên cao qua việc hình thành các đoàn thể lao động (trade unions), các nhóm sinh viên, báo chí và các nhà phát hành bí mật, nhập lậu sách vở và báo chí từ bên ngoài, thậm chí có cả một cơ sở đại học chui (flying university) để tuyên truyền và cổ võ những tư tưởng mới trong giới sinh viên và trí thức. Tình hình trên dẫn đến từ nhiều yếu tố chính trị xã hội và kinh tế của Ba Lan lúc đó. Trong khi tình trạng kinh tế tuột dốc thật là thê thảm thì những cuộc đình công xẩy ra như cơm bữa khiến đời sống người công nhân từ khó khăn trở nên hầu như bế tắc. Thực phẩm khan hiếm và chợ đen hoành hành. Người dân sắp hàng để mua nhu yếu phẩm có khi mất cả ngày rồi lại trở về không. Nhà cầm quyền không còn giải pháp nào thực tế hơn là nâng giá hàng cho phù hợp với giá chợ đen, mặc dù họ biết như thế là càng làm tăng sự bất mãn của dân chúng. Nạn tham nhũng bóc lột của các quan chức hết còn kiểm soát nổi. Hệ thống chính quyền bên bờ sụp đổ. Đất nước Ba Lan chờ đợi một cái gì đó sắp xẩy ra, và nó đã xẩy ra thật.

 

     Một biến cố bất thường xem ra không liên hệ gì đến tình hình đấu tranh trong nước nhưng lại là yếu tố tất thắng trong cuộc đấu tranh đó sau này của người dân Ba Lan. Đó là sự kiện đức TGM giáo phận Krakow , Hồng Y Karol Wojtyla được bầu làm Giáo Hoàng La Mã ngày 16-10-1978. Sự kiện này báo chí tây phương lúc đó gọi là hiệu quả chuyền điện (electrifying effect) cho một trong những quốc gia Châu Âu còn mang sắc thái Công Giáo đậm nét nhất.

 

     Tình trạng của Việt Nam hiện nay so với của Ba Lan cách đây gần ba chục năm cũng không khác gì mà còn có thể nói bi thảm hơn rất nhiều. Cái gọi là kinh tế tăng trưởng của VN mấy năm trước đây thực ra chỉ là sự bón phân cho một loại cây công nghệ được trồng riêng để xây và bồi đắp cho cái nhà chế độ được bền vững. Đại đa số người dân không được lợi ích gì từ sự phát triển đó. Người dân lao động tại thành thị cao tay nghề cũng chưa kiến nổi 2 dollars một ngày trong khi nhu yếu phẩm các loại trong năm qua tăng từ 27 - 40%. Nhà nông bao gồm cả cầy cấy và chăn nuôi tính ta bị bóc lột tới 60% sức lao động và vốn liếng bỏ ra. Các thứ thuế không tên mà người dân phải đóng góp có nơi lên đến 120 loại. Nạn cán bộ cướp nhà, cướp đất trở thành phổ biến làm xuất hiện trong cả nước một hiện tượng xã hội không giống ai gọi là Phong Trào Dân Oan. Cái nguy hiểm nhất cho tương lai dân tộc là đảng và nước cộng sản VN trong tình trạng đất nước như thế lại một đàng thì thả lỏng cho những trào lưu đạo đức suy đồi trong giới trẻ, đàng khác lại ra sức tiêu diệt tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh và vươn lên của giới sinh viên. Bên ngoài bị Trung Cộng xâm chiếm đất đai. Chuyện mất nước đang gần kề mới là điều đáng nói đến nhất của VN hôm nay. Dã tâm xâm lăng của Hán tộc phương Bắc là điều mọi người dân đã nhìn thấy, nhưng đảng VGCS lại trơ trẽn ra mặt đứng hẳn về phía bọn xâm lược. Vào lúc đất nước gặp nạn, Ba Lan cũng là một quốc gia cùng theo một hệ thống chính trị với Liên Sô, ở sát nách nước khổng lồ này (cộng hòa Ukraina) nhưng rõ ràng Ba Lan còn có may mắn hơn. Gorbachev của Liên Sô lúc đó còn đạo đức và lương thiện hơn Hồ Cẩm Đào của Trung Cộng ngày nay rất nhiều. Nếu Mikhail Gorbachev là cái may của Ba Lan thì tên Hồ Cẩm Đào và cả cái Bộ Chính Trị trong Tử Cấm Thành thực sự là cái họa trước mắt cho dân tộc VN.

 

 

Yếu Tố Công Giáo

 

     Không ai chối cãi được rằng sự thế chế độc CS Ba Lan bị sụp đổ phần lớn, và có thể chính yếu là nhờ vào yếu tố tôn giáo, ở đây là Công Giáo. Xét về mặt ý thức hệ thì Công Giáo và Cộng Sản là hai thực tại thù nghịch, đối lập và hoàn toàn đối kháng. Cả hai không thể cùng sống chung hoặc cùng tồn tại. Nếu có chung sống thì hoặc là vì cán cân lực lượng đôi bên còn nghiêng ngửa, kẻ tám lạng người nửa cân, hoặc là công giáo đã biến thái trở thành công cụ của nhà cầm quyền CS.

 

     Về yếu tố Công Giáo trong vấn đề Ba Lan, trước hết phải kể Ba Lan là một qốc gia hầu như toàn tòng công giáo (trên 90% dân số). Người Ba Lan sống đạo rất kiên cường, và đặc biệt là họ tôn sùng Đức Mẹ Maria một cách rất nhiệt tình. Chủ tịch Lech Walesa và ban lãnh đạo của Công Đoàn Đoàn Kết (Solidarity), linh hồn và đầu tầu của cuộc đấu tranh đều là người công giáo. Và như đã nói, việc lên ngôi Giáo Hoàng La Mã của HY Wojtyla là một kích thích lớn lao cho công cuộc đấu tranh của người dân Ba Lan. Những cuộc đàn áp biểu tình, đình công là tất nhiên. Nhưng những vụ bắt bớ và thủ tiêu bí mật không phải không có. Trường hợp điển hình và gây phẫn uất trong dư luận nhất là cái chết của linh mục trẻ Jorzy Popieluszko. Ngài là tuyên úy rất nhiệt thành của Công Đoàn Đoàn Kết bị 3 tên mật vụ Ba Lan thủ tiêu ngày 19-10-1984. Cái yếu tố Công Giáo này ngày nay đã được báo chí công khai hóa qua việc tiết lộ những cuộc trao đổi và liên lạc thường xuyên giữa Đức GH John Paul II và Tổng Thống Ronald Reagan của nước Mỹ về các vấn đề Ba Lan lúc đó. Đức Giáo Hoàng là một nhân tố trung gian giữa trong nước với thế giới bên ngoài. Ngài nỗ lực các vận động chính trị và kêu gọi trợ giúp từ các quốc gia phương Tây cho Ba Lan. Và nhất là Ngài đã dùng ảnh hưởng của địa vị Giáo Hoàng để ngăn chặn việc Liên Sô có thể đưa quân vào Ba Lan.

 

     Tại Thái Hà, bối cảnh và sự việc xẩy ra thì có khác so với Ba Lan, nhưng mang dấu ấn công giáo rất rõ rệt. Đó là việc giáo dân Công Giáo đòi lại khu đất của giáo xứ Thái Hà do nhà dòng Chúa Cứu Thế (DCCT) thuộc Giáo Hội Công Giáo VN quản lý đã bị VGCS chiến dụng trái luật và trái phép. Đây là một vấn đề có tính cách xã hội nhưng nằm trong lãnh vực tôn giáo và do tôn giáo khởi xướng, nên nói đây là một vụ tranh đấu đòi tự do tôn giáo cũng không sai. Sự việc do các linh mục DCCT khởi xướng. Việc đòi đất đã xẩy ra trên mười năm, nhưng bọn cầm quyền CS vẫn ngoan cố và ù lỳ. Do đó đã đưa đến sự tham gia của giáo dân cùng với các linh mục lãnh đạo giáo xứ đúng theo nguyên lý Giáo Hội là Giáo Hội của mọi thành phần tín hữu bất kể là giáo dân hay giáo sĩ. Tài sản của Giáo Hội là tài sản chung, vì thế mọi tín hữu đều có trách nhiệm trên đó. Vấn đề đất đai nói riêng và tài sản nói chung của Giáo Hội Công Giáo VN (GHCGVN) bị VGCS chiếm đoạt xẩy ra tại nhiều nơi trong cả nước chứ không riêng gì tại Thái Hà. Đâu đâu cũng đứng ra đòi, đứng ra xin, nhưng vấn đề vẫn đứng yên một chỗ. Điều ghi nhận đặc biệt là các khiếu nại, yêu cầu của các giáo xứ trước đây hoàn toàn do “tự lực cánh sinh”, nghĩa là có tính cách cục bộ riêng rẽ, không liên kết, và xem ra không được sự đồng tình hưởng ứng của các nhà lãnh đạo trong Giáo Hội. Sự kiện Thái Hà hiện nay hình như đã có sự thay đổi về lập trường của hàng giáo phẩm cấp cao. Cho đến nay (lúc đang viết bài này) đã có tới 7 vị giám mục tới tận Thái Hà để bầy tỏ sự hiệp thông. 2 vị khác đã chính thức lên tiếng bằng văn thư phê bình nhà nước xuyên ạc sự thật và xử dụng những biện pháp côn đồ để đàn áp giáo dân. Hơn 200 linh mục các nơi trong nước cũng đã tới chia sẻ ưu tư và tình cảm với giáo dân Thái Hà. Một vị Giám Mục người Pháp cũng đã đến nơi để thăm viếng và tìm hiểu vấn đề. Chưa nói đến phong trào thắp nến cầu nguyện của nhiều giáo xứ VN tỵ nạn trên khắp thế giới. Những biểu hiện đó cho phép suy đoán dè dặt rằng GHCGVN đã bắt đầu nhập cuộc. Ở Ba Lan, nếu Đức GH John Paul II là yếu tố quyết định của cuộc vận động chính trị, thì tại VN, khi Hội Đồng Giám Mục đồng thanh lên tiếng, tình hình chắc chắn sẽ có biến hóa rất nhiều.

 

 

Mục Tiêu Đấu Tranh

 

     Có người hỏi Lenin sự thành công của cách mạng dựa trên yếu tố gì, ông trả lời: Cách mạng không phải là một âm mưu (plot), mà là sự vùng dậy của giai cấp tiên phong. Âm mưu có nghĩa là một kế hoạch được xếp đặt và có những tính toán trước. Còn sự vùng dậy là một hành động bất chợt khi những điều kiện khách quan và tâm lý (ý thức) đã chín mùi. Nên biết rằng, không người dân nào khi đã được sống thử dưới chế độ CS mà không muốn tiêu diệt nó. CS cũng biết thế, nên việc công khai nêu ra chủ trương tiêu diệt chế độ là một điều rất thiếu khôn ngoan. Từ cổ chí kim, thời phong kiến hay hiện đại, bất cứ một chính quyền độc tài nào cũng sẵn sàng tiêu diệt bằng vũ lực tất cả những ai dám chống lại nó. Cái gương Thiên An Môn vẫn còn đó để mọi người soi chung.

 

     Nguyện vọng thầm kín của các công nhân Gdansk là tiêu diệt chế độ CS, nhưng điều đó không thể công khai nói ra, vì nó phạm vào thực tế của tình hình, tức là có thể bị tiêu diệt tức khắc ngay khi còn trong trứng nước. Điều hành cuộc đấu tranh, những nhà lãnh đạo Ba Lan lức đó đã hết sức uyển chuyển. Ngay từ đầu, mục tiêu đấu tranh được công khai đặt ra là giải quyết các quyền lợi chính đáng của công nhân, cải thiện các vấn đề xã hôi. Đường lối đấu tranh luôn luôn là tuyệt đối ôn hòa bất bạo động. Phương pháp là đối thoại với đảng CS cầm quyền. Mặc dù là linh hồn của cuộc tranh đấu, Đức GH John Paul II khi trở về thăm quê hương tháng 6-1979, Ngài cũng không kêu gọi dân chúng nổi dậy chống chính quyền, mà Ngài chỉ cổ võ sáng kiến một nước Ba Lan đổi khác với các định chế xã hội độc lập của nhà cầm quyền làm sao để khi có những khủng hoảng kế xẩy đến, đất nước Ba Lan vẫn là một khối đoàn kết. Đường lối khôn ngoan này đã đưa Ba Lan đến thành công. Lãnh đạo CS Ba Lan lúc đó phải đối diện với một chọn lựa hoặc ra tay đàn áp một cách qui mô, hoặc phải đồng ý thỏa mãn cho công nhân những gì họ đòi hỏi để giữ cái vỏ ngoài của quyền uy. Cuối cùng CS đã chọn cái giải pháp thứ hai dễ dãi hơn để mong sống còn. Ngày 31-8-80, Walesa và Jagielski, một thành viên của Bộ Chính Trị Ba Lan đã ký Thỏa Hiệp Gdansk. Đây là bước đầu thắng lợi của Cách Mạng để tập họp các đoàn thể lao động (trade unions) thành một công đoàn độc lập với tên gọi là Công Đoàn Đoàn Kết (CĐĐK, Solidarity). Trong suốt thập niên 1980, đảng và nhà nước CS Ba Lan càng ngày càng suy yếu đi vì những khó khăn chồng chất. Trong khi đó, CĐĐK được phát triển thành một phong trào xã hội chống cộng rộng lớn trong khắp Ba Lan. Cuối năm 1981, CĐĐK đã có trên 9 triệu đoàn viên, ¼ dân số Ba Lan.

 

     Mặc dầu chỉ hơn một năm sau đó, CS Ba Lan dở trò tuyên bố tình trạng quốc gia lâm nguy và nguy cơ can thiệp của Liên Sô để ban bố tình trạng thiết quân luật hầu giải tán CĐĐK, bắt nhốt các lãnh đạo của công đoàn, nhưng cuối cùng chúng vẫn thất bại, phải mở lại các cuộc thương thuyết Bàn Tròn với CĐDK và tổ chức các cuộc bầu cử tự do. Làm sao CS thắng được trong các cuộc bầu cử tự do. Đó là một khẳng định không bao giờ sai lầm. Đất nước Ba Lan qua kiên trì tranh đấu ôn hòa đã quyét sạch bóng đảng CS và trở về với thể chế tự do dân chủ.

 

     Trở về với vấn đề Thái Hà. Như vừa nói trên và cả trong bài viết trước đây của chúng tôi “Thái Hà đổ máu! Rồi sao?”, chúng tôi có nhận xét là cuộc tranh đấu đòi đất của GHCGVN nói chung có tính cách cục bộ và rời rạc. Tốn bao nhiêu công sức của cả GH để chỉ đòi lại một mảnh đất con thật không đáng gì. Đấy là một sự thực. Nhưng với sự thể hiện nay là có nhiều giám mục, và rất nhiều linh mục đã đến Thái Hà để bầy tỏ tinh thần hiệp thông với giáo dân tranh đấu, thì vấn đề có thể đã có biến chuyển khác đi rồi. Mục tiêu tranh đấu xem chừng đang được đẩy lên một nấc cao hơn. Tại nhà thờ DCCT đường Kỳ Đồng, Saigon, ngày 28-8 vừ qua, các Lm giám tỉnh Phạm Trọng Thành và Vũ Khởi Phụng đã giảng trong Thánh Lễ: “Khởi điểm là mảnh đất Thái Hà, nhưng xa hơn, sâu hơn là mảnh đất tâm linh, là công bằng xã hội, là công lý và hòa bình. Thửa đất 6 mẫu tây giá bao nhiêu ngàn cây vàng. Tuy lớn, nhưng có những cái khác lớn hơn nhiều mới thật sự cho chúng ta chấp nhận trả giá để tranh đấu.” Cái khác lớn hơn nhiều là cái gì mọi người đều biết cả, và cái giá là bao nhiêu, nhiều giáo dân Thái Hà đã nói lên họ sẵn sàng trả rồi. Dĩ nhiên đổ máu là điều bất đắc dĩ. Đường lối tranh đấu ôn hòa của người dân Ba Lan đáng làm gương cho chúng ta học hỏi và bắt chước. Nhưng vấn đề của giáo dân Thái Hà là cần tỉnh táo nhận định xem chữ đối thoại của Đức GH John Paul II và của giới lãnh đạo tranh đấu của Ba Lan so với đối thoại của nhiều chức quyền trong hàng ngũ lãnh đạo GHCGVN có khác nhau không và khác nhau như thế nào.

 

     Cũng nên nêu ra trường hợp LM Nguyễn Văn Lý như một kinh nghiệm để học hỏi. Đạo CG bị kỳ thị và thậm chí bị cấm đoán, tiêu diệt tại nhiều nơi trên thế giới chứ không riêng gì tại VN dưới chế độ VGCS. Mỗi khi ở đâu có xẩy ra vụ bách hại đạo, thì nạn nhân và Tòa Thánh đều có la lên cho dư luận thế giới biết. Nhưng thực tế là hầu như chẳng bao giờ có nước nào tiếp tay lên án hoặc can thiệp. Tiếng kêu rồi cũng bị chìm trong không gian bao la. Chiêu bài “Tự Do Tôn Giáo Hay Là Chết” của Lm Nguyễn Văn Lý quả thật thống thiết lắm, nhưng trong tình trạng hiện nay không được thế giới quan tâm đúng mức là vì thế. Cả đến hàng lãnh đạo GH trong nước cũng ngoảnh mặt làm ngơ là điều thật đáng tiếc. Ngược lại thì tấm ảnh cha Lý bị bịt miệng trước tòa lại án làm xúc động dư luận thế giới nhiều hơn. Như vậy cho thấy đấu tranh nhắm vào những mục tiêu cụ thể trước mắt về nhân quyền dễ vận động được dư luận hưởng ứng hơn là về vấn đề tự do tôn giáo. Thái Hà đi vào lôi cuốn hơn Nguyệt Biều là vì thế.

 

 

Thái Hà Đi Về Đâu?

 

     Trong biến cố Gdansk , người dân Ba Lan mỗi ngày vẫn thường hỏi nhau câu: Gdansk sẽ đi về đâu. Họ phải mất 9 năm trời mới có được câu trả lời. Người VN ta đi tìm câu trả lời cho vấn đề Thái Hà bây giờ có lẽ là quá sớm. Cần phải kiên trì giống như người Ba lan. Cuộc tranh đấu tại Thái Hà khó có thể quay đầu lại được nữa. Bọn cầm quyền Hànội vì quá kiêu căng, tự phụ và ngu xuẩn đã đi những bước quá xa trong việc đối phó với giáo dân. Chúng đã xuyên tạc và mạt sát giáo dân quá đáng, dùng hình thức khủng bố đen đến cả con nít, con em của giáo dân Hànội, truy tố ra tòa và đe dọa truy tố các giám mục, linh mục tới Thái Hà để bầy tỏ hiệp thông với giáo dân. Nhất là ngay từ những ngày đầu, chúng đã sử dụng đến biện pháp tồi tệ nhất là đàn áp bằng dùi cui, roi điện và hơi cay làm bị thương và đổ máu nhiều người. Vấn đề bây giờ là tùy thuộc vào cả hai phía: đường lối và quyết tâm của GHCGVN với đảng và nhà nước VGCS. Điều nên nhớ là đảng VGCS là một đảng hết sức côn đồ với cái thói “bán trời không văn tự” của nó. Trong khi đó, GHCGVN là một GH từ xưa đến nay mang nặng đầu óc nô lệ. Cái gì cũng ỷ nại vào Tòa Thánh La Mã. GH lệ thuộc vào Vatican cả đến những vấn đề đất nước là vấn đề của riêng mình, không liên quan gì đến Tòa Thánh cả. Nếu đảng VGCS đi theo cách giải quyết biến cố Thiên An Môn của đảng Hán Cộng, thì đến ông Bush cũng không thể muối mặt mà bênh che cho chúng được nữa. Để sống còn, đảng VGCS sẽ phải lệ thuộc hơn vào bọn cướp nuớc phương Bắc. Nguy cơ mất nước là điều khó tránh khỏi. Còn nếu đảng VGCS lùi thì chúng cũng chỉ có thể lùi tới một mức nào đó thôi. Nhưng, trước khi thế đấu tranh ngày một dâng cao của giáo dân và đồng bào cả nước, và theo tâm lý thông thường trong sách lược đấu tranh “được đàng chân lân đàng đầu” thì đảng VGCS sẽ lùi tới đâu. Từng bước, từng bước lùi, rồi cũng phải tới chân tường như đảng CS Ba Lan? Liệu điều đó có thể xẩy ra tại VN không? Cái khó là đảng VGCS thiếu mất hẳn cái nhân tính mà đảng CS Ba Lan còn giữ được, dù chỉ là một chút nào đó.

 

Duyên-Lãng Hà Tiến Nhất

 

[Tin Tức & BL]     [Trang chính]