Gàn Bát Sách

 

 

Trong mười hai con giáp, tản mạn về Rồng có lẽ khó nhất, bởi lẽ con Rồng là một con vật giả tưởng, không có trong thực tế. Đối với những con vật khác, tài liệu rất dồi dào. Ngoài những tài liệu bàng bạc trong các kho tàng Văn Chương Bình Dân, người ta chỉ cần mở cuốn Tự Điển Bách Khoa, thì mỗi con vật đều được mô tả rất tỉ mỉ về nòi giống, về cách sinh hoạt, về các giai thoại, về những đặc tính đặc biệt. Riêng các tài liệu về con Rồng thì không tìm thấy nhiều trong Tự Điển Bách Khoa. Mà các tác giả của Tự Điển Bách Khoa vì không biết bịa chuyện ra mà nói phét, nên không thể bàn nhiều về con Rồng, một con vật giả tưởng của người Việt Nam mình. Tuy thiên hạ cho là giả tưởng, nhưng đối với người Việt Nam, không có con vật nào trân quý bằng con Rồng.

Nếu người Pháp vẫn tự phụ về tổ tiên của họ là người "Gaulois" như họ đã dạy cho học sinh bản xứ rằng: "Nos ancêtres étaient des Gaulois" thì người Việt Nam cũng tự phụ về dòng giống của mình, một dòng giống không phải loại phàm phu tầm thường, tức dòng giống người, mà là dòng giống Rồng Tiên với thủy tổ là Lạc Long Quân. Do đó, mới có câu: Con Rồng cháu Tiên.

Mà cũng bởi con Rồng đáng trân quý như vậy, nên dân Việt Nam đã dùng con Rồng mà chỉ biểu tượng của Vua Chúa. Bất cứ cái gì liên quan đến nhà vua, đều được được biểu tượng bằng con Rồng, chữ nho gọi là Long. Cái mặt của Vua thì gọi là Long Nhan, như Hàn Mặc Tử đã dùng trong câu thơ rằng:

 

Maria linh hồn tôi ớn lạnh,

Run như run thần tử thấy Long Nhan.

Run như run hơi thở chạm tơ vàng,

Vì lòng vẫn thấm nhuần ơn trìu mến.

Long nhan là một cái gì thiêng liêng cao cả, nên thần dân cấm chỉ không được phép nhìn mặt đức vua. Nhìn mặt đức vua là vô phép, phạm tội khi quân, đáng bị chém đầu. Nếu chẳng may gặp Đức Vua, thì người dân phải quay mặt nhìn đi nơi khác, rồi quỳ mọp xuống, để tỏ lòng kính trọng, mồm hô: vạn tuế, vạn vạn tuế.

Cái giường của Vua nằm, thì gọi là Long sàng, tức giường rồng. Giường này thường được chạm trổ tinh vi, và được đóng bằng thứ gỗ rất chắc, để khỏi bị gẫy bất tử, bởi lẽ ít khi Đức Vua ngự trên giường một mình, mà thường có ba bốn cung phi cùng Đức Vua quần thảo trên Long sàng. Nếu hiểu theo nghĩa rộng, thì cái giường nằm của các vị nguyên thủ quốc gia cũng có thể gọi là Long sàng.

Cái "Long sàng" tồi tàn nhất thế giới là cái "Long sàng" của cố Tổng Thống Ngô Đình Diệm: cái giường gỗ tạp đơn sơ, trải chiếu, vừa đủ một người nằm.

 Đến đời ông Thiệu, thì được thay thế bằng cái giường king size, có nệm êm, gối mềm, để Tổng thống và phu nhân có chỗ nghỉ ngơi sau những giờ dài lo việc dân việc nước. Ở Tòa Bạch Ốc, ngoài cái long sàng của vợ chồng Tổng thống, còn có một cái long sàng cũ của mấy vị cựu Tổng thống hồi xưa. Ai muốn ngủ qua đêm trên cái long sàng này, thì phải đóng một số tiền khá lớn.

Tôi rất muốn cùng lão bà "ngự" trên long sàng này một đêm, để đánh ván cờ, may ra sinh được quý tử có mạng đế vương, nhưng chạy không ra tiền, đành chịu.

Ở trong cung điện, du hí với cung phi mãi cũng chán, nên lâu lâu đức vua cũng muốn đổi menu. Người liền ra lệnh sửa soạn để đêm nay: "Trẫm sẽ du ngoạn Hương Giang". Thế là phải sửa soạn Thuyền Rồng để Hoàng Đế ngự chơi. thuyền Rồng phải đặc biệt, mũi thuyền có đầu rồng, lái thuyền có đuôi rồng, được trang hoàng lộng lẫy, ở khoang thuyền, thì được trang hoàng đẹp hơn các thuyền khác. Còn nhà vua sẽ làm gì với mấy nàng nõn nường trong khoang thuyền, thì chẳng nói ai cũng biết, không nên diễn nghĩa mà phạm tội khi quân.

Mỗi khi thiết trào, nhà vua không có mặc com-lê, giầy dôn, cà-vạt như bây giờ, mà nhà vua luôn luôn phục sức "Long Bào", một loại áo dành riêng cho đức Vua. Trên Long Bào luôn luôn phải thêu một con rồng. Đầu con rồng ở phía trên, còn đuôi rồng ở phía dưới. Chỉ có nhà vua mới được mặc Long bào. Thằng dân mà mặc long bào sẽ bị tội tru di tam tộc. Mãi về sau, cũng thấy một số người mặc long bào, tức áo có thêu hoặc vẽ hình con rồng. Đó là, mấy cô chiêu đãi viên hàng không Air Việt Nam. Có lẽ để tránh cái tội khi quân, nên con rồng trên áo của các cô chiêu đãi viên luôn luôn chúc đầu xuống, còn cái đuôi thì ngẩng lên phía trên, mà người ta thường gọi là con rồng lộn. Lộn đây không phải là lẫn lộn, mà là lộn ngược, lộn tùng phèo. Và người ta đã căn cứ vào việc này mà gọi mấy cô "hôtesse de l'air" của mình là các cô chiêu đãi viên hàng không là "con rồng lộn". Về sau có đứa vô phép, nó dám nói lái mấy tiếng "rồng lộn" thành ra "L... rộng", nghe vô phép trần đời và tục tĩu quá sức lẽ mình, nhưng mấy cô chiêu dãi viên thì cười khúc khích... Vì thế đã có câu:

"Con rồng là con rồng vàng,

Đầu rồng chúc xuống cô nàng cười toe".

Tuy nhiên, tiếng Long cũng chỉ dùng để chỉ nhà vua trong một số trường hợp cố hữu mà thôi. Đại khái Long nhan (mặt vua), Long sàng (giường vua), Long bào (áo vua). Còn các bộ phận khác của vua, thì không được gọi là Long, như Long tu (râu vua), Long túc (chân vua), Long nhãn (mắt vua), Long khẩu (miệng vua) và ... Long điểu (Chim vua). Có người thắc mắc tại sao có chuyện rắc rối như vậy ?

Thưa, chẳng có luật lệ nào cả, đó chỉ là thói quen. "L'usage fait la loi." Cũng như trong quân đội, thì có Thượng sĩ, lại có Hạ sĩ. Nhưng, trong các chức sắc của Giáo Hội Phật Giáo, thì chỉ có chức Thượng Tọa, chứ không có chức Hạ Tọa. Lén lút mà đút lót cho mấy ông lớn, thì gọi là đi "cửa sau", lèn "cổng hậu" chứ không dùng chữ mà nói là đi lối "hậu môn", nghe thúi hoắc.

Tây gọi con rồng là "dragon". Đặt tên cho đủ lệ-bộ, chứ chẳng thấy sách Tây nào đề cập tới tiếng "dragon" này. Người độc nhất dùng tiếng "dragon" để đưa vào văn chương là Cựu Hoàng Bảo Đại với cuốn hồi ký: "Le Dragon d'Annam" của ngài. Cuốn sách này rất có giá trị, vì đã đề cập tới một cách trung thực những gì đã xẩy ra cho Việt Nam trong thời gian gần đây.

Con Rồng trong dân gian

Trên đây, là con rồng trong cung điện nhà vua. Bây giờ, xin đề cập tới loại rồng bình dân hơn, đó là con rồng trong dân gian. Vì trân quý con rồng, nên người dân đã từng dùng tên của con rồng, để đặt cho nhiều địa danh của đất nước.

Thăng Long - Hà Nội, đất ngàn năm văn vật. Thăng Long là tên cũ, còn tên mới là Hà Nội. Thế rồi, có tiệm phở Hà Nội, cũng có tiệm phở Thăng Long.

Đã có lần Rồng lên (Thăng Long), thì cũng có rồng xuống (Hạ Long), và người ta đã dùng sự tích con rồng xuống, để đặt cho một thắng cảnh vào loại kỳ quan thế giới của Việt Nam. Đó là Vịnh Hạ Long.

Việt Nam có hai con sông lớn nhất, đó là sông Hồng Hà ngoài Bắc, và sông Cửu Long ở trong Nam. Đất miền Nam sở dĩ mầu mỡ là nhờ phù sa sông Cửu Long bồi lên. Nước sông Hồng Hà lúc nào cũng đỏ, nên người ta mới đặt tên là Hồng Hà. Còn con sông nổi tiếng trong Nam không hiểu bắt đầu từ đâu lại được đặt tên là Cửu Long, tức chín con rồng. Miệt Thanh Hóa có một cây cầu rất nổi tiếng, được đặt tên con Rồng; đó là cầu Hàm Rồng. Miền Nam cũng có mấy tỉnh mang tên con Rồng như: Vĩnh Long, Long An...

Con rồng trong ca dao, tục ngữ

Ông chỉ là anh Đồ Kiết thuộc loại:

Nhà trống ba gian, một thầy, một cô, một chó cái,

Học trò dăm đứa, nửa người, nửa ngợm, nửa đưới ươi.

Thế mà hôm nay, ông Bá hộ lại mò đến thăm ông. Ông xun xoe, xoa hai tay:
"Thật là quý hóa. Chả mấy khi Rồng đến nhà tôm". Nghe thầy đồ nâng bi, cụ Bá bèn phổng mũi to bằng hai quả cà chua. Nịnh bợ như vậy, quả là thú vị. Được người ta phong lên làm con rồng, ai mà không thú vị, ngoại trừ được phong làm con rồng lộn.

Hồi xưa ở ngoài Bắc, trên các mái đình chùa, thường được đắp hình hai con rồng uốn khúc hai bên một mặt trăng nằm giữa. Các cụ gọi là: "Lưỡng Long chầu nguyệt". Để đề cao mối tình đôi trai gái yêu nhau, rồi lấy nhau thì được ví với con Rồng và con Phượng. Do đó, mới có câu: "Long-Phượng Kỳ Duyên". Vợ chồng nhà nào mà phát xia một mạch năm đứa con gái, thì có phúc lớn, và được ví như công chúa của nhà vua. Năm đứa con gái này, được gọi là "Ngũ Long Công Chúa". Được gọi là công chúa, thì cũng khoái tỉ đấy, nhưng nhiều khi cả đời công chúa không tìm ra hoàng tử của lòng em, nên ế, đành phải sống cảnh gái già mà "tu tại gia".

 Khi thời tiết thay đổi, thường có những cơn lốc thổi mạnh, nhiều khi cuốn trôi cả nhà cửa, xe cộ. Mỹ gọi là tornado. Những hiện tượng đó, cha ông ta gọi là "Rồng hút nước", chứ đâu có hiểu được khí tượng.  Trong thời gian qua, có một số nước Á Châu phát triển về kinh tế, thì người ta ví đó là "những con rồng Á Châu" Chỗ Tổng thống Thiệu làm việc ngày xưa, thì được gọi là "Phủ Đầu Rồng" Ông Thiệu là một người bất tài, nhưng đa mưu, nên có người nói rằng: sở dĩ ông Thiệu leo lên tới cái tột đỉnh danh vọng như vậy, là tại nhờ tổ tiên ông được táng vào đúng cái Hàm Rồng.

Một cô gái tài sắc vẹn toàn, mà chẳng may lấy phải anh chồng không ra gì, thì được ví von:

Rồng Vàng tắm nước ao tù.

Nó tóm lại, con rồng rất xứng đáng trân quý, rất đáng kính trọng, vì là thủy tổ của người Việt Nam mình. Chả thế, mà người mình đã xếp con rồng đứng đầu bốn con vật quý:

Long, Lân, Quy, Phượng.

Còn nhớ khi còn nhỏ, cứ vào dịp Tết, bọn con nít chúng tôi thường hay nắm tay nhau, vừa đi vừa hát rằng:

Dung dăng dung dẻ

Nhà nào còn đèn còn lửa

Mở cửa cho anh em chúng tôi vào

Bước lên giường cao

Thấy con rồng ấp

Bước xuống giường thấp

Thấy con rồng chầu...

Tôi nhớ mang máng có vậy. Và cho đến hôm nay, tới cái tuổi cổ lai hy, mà tôi vẫn không hiểu được ý nghĩa và nguồn gốc của bài này. Quý vị nào thống suốt, xin giảng nghĩa giùm. Xin đa tạ.

Cung Chúc Tân Xuân.

Gàn Bát Sách

Người phụ trách mục: Ngày Lại Ngày - Văn Nghệ Tiền Phong